In de middag ga ik naar een bijeenkomst over de noordvleugel van de Randstad in een hotel in de buurt. De overheden blijken elkaar te hebben gevonden en werken nauw samen. Ook deze bijeenkomst heeft een hoog ‘yes we can’ gehalte.

MIPIM en de impact van de crisis – publiek-private samenwerking onder druk- grondkosten Almere sterk gestegen

Rustig op de MIPIM
Sedert jaar en dag bezoek ik met een delegatie uit Amersfoort de vastgoedbeurs MIPIM in Cannes. In verband met de crisis twijfelde ik sterk of ik wel zou gaan. Ik werd overgehaald om ook in een tijd van crisis de sfeer te proeven en het netwerk te onderhouden. Dinsdagochtend kom ik aan op de beurs. Vorig jaar moest ik nog meer dan een uur in de rij staan om het bepaald niet goedkope toegangsbewijs voor de beurs te bemachtigen. Dit jaar ben ik bijna direct aan de beurt. Ook op straat is het veel rustiger dan andere jaren. Vorig jaar gingen nog 31.000 voornamelijk mannen naar de MIPIM. Naar verluidt waren er dit jaar 12.000 minder. Ik maak mijn eerste ronde over de beursvloer om indrukken op te doen. De grote steden als Parijs, Londen en Milaan pakken als vanouds stevig uit met een overzicht van alle plannen. Het valt me op dat de Duitsers die ik spreek zeer somber zijn over de crisis. Bij onze oosterburen is het glas overduidelijk halfleeg. De laatste jaren zijn de Oostbloklanden op de MIPIM sterk in opkomst. Ook dit jaar presenteren ze vaak megalomaan aandoende plannen. Anders dan bij de Duitsers is hier het glas halfvol. Later spreek ik een kenner van deze landen en zij geeft als reden de kleinschaligheid van veel financiële instellingen in deze landen. Hierdoor zou de crisis minder hard aankomen. Het valt me op dat duurzaam en energiebewust bouwen in Europa nog niet de boventoon voert. Op een Nederlandse beurs zou dit onderwerp ontegenzeggelijk de groene draad zijn. Ik bezoek een minisymposium met de naam ‘Green, lean and mean’ over de combinatie van groen en efficiënt bouwen. Het heeft een hoog ‘yes we can’ gehalte. Voor de Nederlandse deelnemers is de ‘Holland Stand’ de centrale uitvalbasis. In deze stand heb ik enkele afspraken. In de avond komen een veertigtal Nederlanders uit de sfeer van projectontwikkelaars, beleggers, provincies, grote gemeenten, adviseurs en corporaties bij elkaar. De crisis is het centrale thema in de gesprekken. Ik schrik van de impact van de crisis. Een directeur van een groot architectenbureau geeft aan dat hij nauwelijks werk meer heeft. Een adviseur heeft zijn personeel gevraagd tijdelijk een dag minder te gaan werken. Een andere ondernemer heeft eenderde van zijn medewerkers moeten ontslaan. De vraag is met welke maatregelen het kabinet komt. Volgens plan maakt het kabinet aanstaande vrijdag de plannen bekend. Bijna iedereen voorspelt dat het kabinet er vrijdag de dertiende niet uitkomt en de besluitvorming uitstelt.

Almere prijst zich uit de markt
Woensdag is traditiegetrouw de drukste dag. Ook dit jaar. In de ochtend bekijk en bezoek ik stands op de beurs en heb twee afspraken. In de middag ga ik naar een bijeenkomst over de noordvleugel van de Randstad in een hotel in de buurt. De overheden blijken elkaar te hebben gevonden en werken nauw samen. Ook deze bijeenkomst heeft een hoog ‘yes we can’ gehalte. Het valt me op dat de economische ontwikkelingen en de mobiliteit vooropstaan. Het wonen is ten onrechte een ondergeschoven kindje. Ook nieuwe vormen van samenwerking tussen overheden en ontwikkelaars blijven buiten beschouwing. Door de crisis staat publiek-private samenwerking onder druk. Ondermeer omdat de grondexploitaties steeds grotere tekorten laten zien. De burgemeester van Almere, Annemarie Jorritsma, levert ook een bijdrage aan de bijeenkomst. Na afloop houd ik haar voor dat Almere zich in de noordvleugel van de Randstad uit de markt prijst. De grondkosten in Almere zijn het sterkst gestegen en de opbrengsten liggen lager dan in de meeste gemeenten in deze regio. Zo zijn de grondkosten in Amsterdam lager dan die in Almere. Annemarie is zeer geïnteresseerd in onze analyse en ik beloof haar deze toe te zenden.

De laatste keer
Donderdagochtend heb ik enkele afspraken en gesprekken in de Holland stand. In de middag organiseert de provincie Noord-Holland een bijeenkomst met als thema ‘dromen over Noord-Holland’. Het leeuwendeel van de Nederlandse deelnemers aan de beurs is aanwezig. Twee jonge architecten presenteren hun plannen om zowel een groot aantal woningen te bouwen als om meer ruimte te scheppen voor water. Het zijn creatieve plannen, ik mis alleen een organisatiestrategie. In het eerste plan wordt ervan uitgegaan dat de boeren in Noord-Holland meedoen. Dit lijkt me geen automatisme. Vrijdag is de minst boeiende dag van de beurs. Al vroeg is het inpakken en wegwezen. Joop van Oosten –bestuursvoorzitter van BAM- zei me dat je je ieder jaar weer voorneemt dat het de laatste keer is dat je naar de MIPIM gaat. Steeds meer bezoekers en exposanten houden het voor gezien. Ik ook.

Jim Schuyt (9 – 13 maart)