In Duitsland is de vraag geopperd of er geschoolde immigranten aangetrokken moeten worden? Aangezien wij Duitsland in dit opzicht op gepaste afstand volgen, is dit voor ons ook een relevante vraag.

Slimme vrouwen en ‘overbodige’ mannen – relatie tussen nieuwbouw en woningvoorrraad – toekomstig gebrek aan geschoold personeel – minder politiek, professioneler, niet teveel polderen binnen de Alliantie

Elitekoppels
Demograaf Jan Latten houdt dit jaar in het wonderschone Zonnestraal de negende Enneüs Heermalezing. Het wordt een uitstekende uitvoering: boeiende inhoud, abstractie met vertaling naar de praktijk en met humor gebracht. De vraagstelling luidde: hoe ziet Nederland er over 40 jaar uit. Het mannelijk deel van het gehoor had het moeilijk. Het aandeel slimme vrouwen neemt sterk toe en ‘de overbodige man’ rukt op. Toen voorzitter Pauline Meurs samenvatte en zaken aan elkaar verbond, slaakte menig man een zucht van opluchting. Zij neemt waar dat meisjes weliswaar slimmer worden en academische studies volgen, maar dat jongens vaker de weg inslaan van het ondernemerschap. Latten voorspelt dat er in 2050 1 miljoen huishoudens zijn bijgekomen. Vooral de steden groeien ten koste van het platteland. In de steden is in de komende decennia volgens Latten een flinke vraag naar huisvesting. Aangezien er steeds meer mensen alleen wonen, pleit hij voor meer creativiteit bij het ontwerpen van nieuwe woningen: het standaard rijtjeshuis voldoet straks niet meer. De groei van het aantal ‘bi-lokalen’ en het ‘nieuwe werken’ bieden voor krimpregio’s een wenkend perspectief. Ik vind zijn analyse over toenemende segregatie erg interessant. Latten voorspelt dat er meer ‘elitekoppels’ zullen zijn. Hoog opgeleiden zoeken elkaar op. ‘Laag met laag’ is hiervan de tegenhanger.

Woningvoorraad
Collega Frank Bijdendijk van woningcorporatie Stadgenoot stelt dat hij vooral geïnteresseerd is in de zes miljoen woningen die we al hebben en minder in wat we toevoegen en vraagt Latten wat er met de woningvoorraad moet gebeuren. Een helder antwoord krijgt hij niet. De vraag naar huisvesting is een kwantitatieve vraag, maar volgens mij gaat het vooral om meer kwaliteit. Het spreekt vanzelf dat we meer moeten investeren in de kwaliteit van woningen. Tijdens de Heermalezing wordt een mooie toekomst voorspeld voor kleinere woningen. Ik waag dit te betwijfelen. Kwaliteit van een woning wordt veelal vertaald in ruimte, ook door samen- en alleenwonenden. Knelpunt in mijn ogen is dat verhuurders geen prikkel hebben om in kwaliteit te investeren. Het investeren in kwaliteit betaalt zich nauwelijks terug in huurpenningen. Hierdoor is het financieel aantrekkelijker om een woning te verkopen, vóórdat er flink in de woning geïnvesteerd moet worden. De nieuwbouw en de bestaande woningvoorraad moeten niet naast of tegenover elkaar worden gezet. Nieuwbouw staat in dienst van de woningvoorraad. Met nieuwe woningen kunnen we toevoegen wat we in de voorraad missen. Met nieuwe woningen kunnen we bestaande woningen leeg krijgen om deze weer passend toe te kunnen wijzen.

Gidsland Duitsland
Het aantrekkelijke van demografie is dat het een grote voorspellende waarde heeft. We kunnen dan ook veel leren van landen die in dit opzicht gidsland voor ons zijn. Duitsland is hiervan een goed voorbeeld. Nederland vergrijst, maar wij zijn in dit opzicht een groentje in vergelijking tot onze oosterburen. In Duitsland wonen meer dan 80 miljoen mensen, in 2050 zijn dat er 14 miljoen minder. Dit betekent niet alleen dat hele streken – vooral in het oosten – ontvolken, maar ook dat er te weinig geschoolde werknemers zullen zijn. In Duitsland is de vraag geopperd of er geschoolde immigranten aangetrokken moeten worden? Aangezien wij Duitsland in dit opzicht op gepaste afstand volgen, is dit voor ons ook een relevante vraag. We hebben een drieluik nodig om het knelpunt van krimp, vergrijzing, gebrek aan geschoold personeel het hoofd te bieden. Ouderen moeten langer werken en tweeverdieners moeten beter in staat worden gesteld om beiden te werken. Dominant in de politiek is de vraag hoe immigratie kan wordt gestopt. Het huidige politieke en maatschappelijke klimaat stoot potentiële (hoog) opgeleide immigranten af, terwijl wij deze zo hard nodig hebben. Nog even en we worden een emigratieland, waarbij vooral kansrijken vertrekken.

Drie p’s
Onze ondernemingsraad en onderdeelcommissies beleggen een dag om over de Alliantie 3.0 te spreken. Ik ben gevraagd om het spits af te bijten. Ik hou geen verhaal over de achtergrond en opzet van de Alliantie 3.0, aangezien dit tijdens de Alliantie Express uitgebreid aan de orde komt. Ik geef aan hoe in mijn ogen organisatieverandering het beste vormgegeven kan worden. Als een organisatie – zoals dat het geval is bij de Alliantie – het zich kan permitteren, is een geleidelijke verandering te verkiezen boven een van ‘quick and dirty’. Bij een geforceerde van bovenaf opgelegde verandering, is de kans groot dat er twee werkelijkheden ontstaan. De ene werkelijkheid is die van de directie die tot ferme veranderingen heeft besloten en de andere is die van de werkvloer. Voor echte veranderingen is draagvlak nodig. Ik geef aan dat niet voor de grootste gemene deler moet worden gekozen. Voor een verandering mag best wat aan het elastiek van de veranderbereidheid getrokken worden. Ik noem twee p’s: de p van politiek en de p van professionaliteit. Iedere organisatie kent in meer of mindere mate een politieke arena. Het is de kunst om de p van professionaliteit over de p van politiek te laten zegevieren. De Alliantie is minder politiek en meer professioneel geworden en deze tendens wil ik met de Alliantie 3.0 doorzetten. De OR en OC’s herkennen deze beweging en voegen er een derde p aan toe: polderen. Ik word opgeroepen bij 3.0 niet al te veel ruimte te laten voor deze derde p.

 (Jim Schuyt, 1-5 november 2010)